NY Times: Mısır’da Darbenin Şartları Oluşturuldu

New York Times gazetesi, Süleyman Demirel’in, ‘’11 Eylül’de akan kan 13 Eylül sabahı nasıl birden durdu?’’ sorusunu akıllara getiren bir analiz yayınladı: ‘’Mısır’da devlet düzeninde son bir haftada görülen ani düzelme, Mursi’nin altını oymak için organize bir çaba olduğunu akıllara getiriyor’’.

‘’Sokaklar gösterici dolu. Bakanlar hapiste ya da firarda. Ancak, devlet Başkanı Mursi’nin askerlerce alaşağı edilmesinden beri Mısır’da günlük hayat bir şekilde iyileşti. Benzin kuyrukları ortadan kalktı. Elektrik kesintileri yok oldu. Beyaz üniformalarıyla polis sokaklarda görünür oldu. Hayatı felç eden enerji sıkıntısının mucizevi şekilde sona ermesi ve polisin yeniden sosyal hayatın içine dönmesi Hüsnü Mübarek’in 2011’de devrilmesinden sonra devlette kalmaya devam eden ekibinin Mursi yönetiminde hayatı zorlaştırmak için kasıtlı veya değil bir çaba içinde olduğunun göstergesi.

Mursi destekçilerinin devletin aniden işlemeye başlamasını, Mursi’nin başarısız yapılması için organize bir komplo olduğunu ispatladığını savunduğuna dikkat çeken gazete, sadece polis memurlarının değil, hayatı felç eden elektrik kesintileri ve  benzin kuyruklarını çözmesi gereken memurların da son bir yılda adeta ortadan kayboldoğuna işaret etti.

Gazeteye ‘’Bütün bunlar askeri darbe için şartları oluşturma hazırlığıydı’’ açıklaması yapan Mursi dönemi Ticaret ve Enerji Bakanlığı sözcüsü Naser el-Farash, şöyle devam etti: ‘’Devletin farklı daireleri, elektrik kurumundan istasyonlara benzin nakli yapanlara kadar krizin oluşturulmasında yer aldı. Mübarek ile irtibatlı petrol kara piyasası, devletin sağladığı petrolü dışarıya satarak kar etme yolunu seçti. Mursi, petrolün ülke içine dağıtıldığını denetleyecek kart sistemi getirdi ama bu cihazı kullanmayı reddettiler’’.

Haberde daha sonra şu yoruma yer verildi:

‘’Mısır’ın eski düzenin Mübarek’e yakın adamları ki aralarında üst düzey generaller de var ile Mursi’yi devirme operasyonuna finansörlük, danışmanlık ve organizatörlük yapan Müslüman Kardeşler’in baş düşmanı milyarder Necip Sawiris, generallere yakınlığıyla bilinen eski Anyasa Mahkemesi başkanı Tahani El-Gebali ve Mursi’ye devlet başkanlığı seçiminde rakip olan Mübarek’in son başbakanı Ahmed Şefik’in hukuk müşaviri Şevki el Sayed gibi isimler Mursi’yi devirmek için perde arkası bir çalışma yürüttüler’’.

‘’Ancak, bir zamanlar Mübarek’e bağlı kurumların Mursi döneminde bilinçli olarak geriye çekildiğinin belki de en önemli işareti, Mursi döneminde sokakları kendi haline bırakan polis güçlerinin darbeden sonra yeniden sokaklara çıkması oldu’’ denilen analizde, şu değerlendirme yapıldı: ‘’Bir yıllık iktidarında Mursi polise söz geçirmekte zorlandı. Hatta içişleri bakanını değiştirmediği için kendi destekçilerinin tepkisine bile hedef oldu. Sokaklarda suç oranı hızla yükselmesi ve trafiğin yolları adeta işlemez hale getirmesi sadece hayat kalitesini değil ekonomiyi de bozarken, polis görevini yapmaktan uzak durdu. Ta ki darbe sabahına kadar. Beyaz üniformalı polisler Kahire sokaklarına geri döndü. Darbeden önce ve hemen sonra hiçbir sokak gösterisinen ortalıkta gözükmeyen güvenlik güçleri, Mursi’ye destek gösterilerinde ilk kez ortaya çıktı ve gözyaşartıcı bombalarını ve silahlarını kullandı. Mursi karşıtlarının gözünde kahraman oldular. Bunlar, bir polis memurunun bir çocuğun başını okşadığı ve üzerinde ‘sizin güvenliğiniz bizim işimiz. Amacımız emniyetiniz’ yazan bir posteri bütün şehre yaydı.

‘’İslamizme karşı konumlanmış bir rejimde çalışan devlet görevlisi ve bireylersiniz’’ diye anlatan şimdilerde bir güvenlik şirketi çalıştıran emekli polis Ihab Youssef  ekliyor: ‘’Derken aniden rejim değişiyor ve İslamistler iktidara geliyor. Psikolojik olarak bunu asla kabullenmezlerdi’’

Mübarek’in 2011’de devrilmesine rağmen kurduğu sistemin büyük ölçüde devlette kalmaya devam ettiğine vurgu yapan New York Times, birçok işadamının ve devletin önemli isminin refah ve etkinliği erimeye başladığına işaret etti: ‘’Mısır tarihinin en özgür seçimiyle işbaşına gelmesine rağmen Mursi devlet üzerinde muktedir olamadı ve destekçileri ‘derin devlet’in onun altını oymak için çaba içinde olduğundan yakındı. Bir milli konsensus kurmakta başarısız olması bir yana, Mübarek döneminin işdünyasındaki ve devletteki kudretlilerinin kendisine düşmanlığa dayanan aktif kampanyası ile de yüzyüze kaldı.’’

Mısır’ın en zengini, darbe organizasyonunun destekçisi

Mısır’ın en zengini ve eski rejimin titanı olan Necip Sawiris’in, Mursi’ye karşı ‘devrim’i desteklediğini itiraf ettiğini aktaran gazete, Sawiris’in, kurduğu Özgür Mısırlılar partisine ait ülke genelindeki tüm teşkilat ve tesisleri ‘devrim’ faaliyetlerine tahsis ettiğini aktardı. Sahip olduğu ülkenin en büyük TV kanalları ve gazeteleri ile gösteriler için atmosfer ve popülarite sağladı. Hatta kendi kanallarında sürekli oynatılan popüler videonun hazırlanmasına bizzat katıldı. Sawiris, ‘’Tamarrod (devrim), destekçinin ben olduğumu bile bilmedi. Ama ben yaptıklarımdan utanç duymuyorum’’ diye konuştu. Sawiris, Mursi’nin devrilmesi ile Mısır’a paraya yağacağını da öngördüğünü kaydederek, çarşamba günü itibarı ile Suudi Arabistan, Kuveyt ve BAE’den gelen 12 milyar doların Mısır’ı 12 ay sorunsuz idare edeceğini belirtti.

Anayasa Mahkemesi’nin eski başkanı Tahani El-Gebali de gazeteye yaptığı açıklamada, kendisinin ve diğer hukukçuların, Tamarrod’a (devrim), Mursi’nin devrileceği askeri darbeye zemin hazırlamasında danışmanlık yaptıklarını gizlemedi: ‘’Bir toplumsal hareket olduğunu gördük ve bunun etkin ve anayasal temelde olmasını sağlamaya çalıştık’.

Ancak darbe destekçileri, bütün bu yaşananların komplo olduğu fikrine katılmıyor. Onlara göre Mısır’ın bir haftada düzelmesi Mursi’nin ne kadar başarısız ve yetersiz bir yönetici olduğunun göstergesi. Medyanın ve darbenin amiral gemisi Al Ahram, Çarşamba günü yayınladığı haberde, devletin başlattığı enerji tasarrufu politikasıyla enerji stokunun bu hafta aylar sonra ilk kez fazla verdiğini yazdı. Darbecilere göre tasarrufun en önemli kalemi ise Hamas’a (Gazze) bedava petrol aktarımının durdurulması ki Mursi yönetimi böyle birşeyin söz konusu bile olmadığını savunuyor.  Gerçek şu ki darbeden sadece günler sonra Mısırlılar artık benzin kuyruğunda beklemiyor.

Bir benzin istasyonu işleten Ahmed Nabawi, NYT’a yaptığı açıklamada benzin sıkıntısının sebebi olarak, petrol deposunda teknik arıza, düşük kaliteli petrol ithalatı yapılması ve kamunun gereksiz benzin stoku yapması gbi sebepler duyduğunu ifade ederek, bir gecede benzin sıkıntısının sona ermesine hala şaşırdığını söylüyor:

‘’Gece yattık, sabah kalktık kriz bitmişti.’’
(amerikabülteni.com)

Mısır Yol Ayrımında

Mısır'da geçiş döneminin yeni başbakanı seçilirken, Müslüman Kardeşler ise protesto gösterilerine devam ediyor. Peki Mısır'da bir uzlaşma sağlanması mümkün mü?

Mısır’da Mursi yanlıları ile ordu arasındaki gerginlik devam ederken, ülkenin geçici Cumhurbaşkanı Adli Mansur, geçiş döneminin başbakanı olarak eski Maliye Bakanı Hazım El Beblavi’yi görevlendirdi. Geçici başbakanlık görevine daha önce Muhammed El Baradey öngörülmüştü, ancak Nur Partisi buna karşı çıkınca Beblavi ismi gündeme geldi. Geçici Cumhurbaşkanı Mansur bir seçim takvimi de açıkladı. Buna göre, altı ay içinde genel seçimlerin yapılması ve yeni anayasanın halk oylamasına sunulması hedefleniyor.

Mansur'un açıkladığı takvim yeni meclisin yaklaşık 6 ay içinde seçilmesini, anayasa değişikliklerinin yaklaşık 4,5 aylık bir süreçte tamamlanmasını, cumhurbaşkanı seçiminin ise parlamentonun toplanmasının ardından yapılmasını öngörüyor.

Ancak Müslüman Kardeşler hareketinin üst düzey yetkilileri, Mansur'un açıkladığı seçim takvimini reddetti. Müslüman Kardeşler ise taraftarlarına protesto gösterilerine devam etmesi çağrısında bulunuyor. Peki şiddetin tırmanmasından korkulan Mısır’da bir uzlaşma mümkün mü?

"Kolay kolay pes etmeyecekler"

Müslüman Kardeşler, Mısır toplumunun önemli bir parçasını oluşturuyor. Müslüman Kardeşlerin desteklediği Muhammed Mursi, 2012'de yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinden düşük katılım oranına rağmen 13 milyon 200 oyla galip çıkmıştı.

Mısır'ın içinde bulunduğu kötü ekonomik durum göz önünde bulundurulduğunda tüm güçlerin ülkenin yeniden yapılandırılması için birleştirilmesi gerektiğine dikkat çeken Mısırlı siyaset bilimci Amr Haşim Rabia, Müslüman Kardeşlerin pek kolay pes etmeyeceğine işaret ederek "Geçmişte de birçok yenilgiyle karşılaştılar. Bunun da üstesinden geleceklerdir, ama bu Müslüman Kardeşler hareketinin şimdiye kadar aldığı en ağır darbe oldu" değerlendirmesinde bulundu.

Zira cepheler arasındaki ayrım giderek sertleşiyor. Müslüman Kardeşler ile ordu arasındaki gerginlik her geçen gün tırmanıyor. Çıkan çatışmalarda her gün onlarca kişi hayatını kaybediyor.


Öfke ve hayal kırıklığı

Berlin merkezli Bilim ve Politika Vakfı'ndan Ortadoğu uzmanı Volker Perthes, Müslüman Kardeşlerin şu anda büyük bir öfke ve hayal kırıklığı içinde olduğu ve bunun kendi yaptıkları hataları görmelerini şu an için engellediği görüşünde. Perthes bu durumun ordu cephesindeki gerilimin azalması halinde değişebileceğini ifade ederek şunları söyledi:

"Evet, ama hemen değil. Müslüman Kardeşlerin gerek kendi hükümetleri gerekse ordu konusunda uğradıkları başarısızlık, olayların ilk heyecanı atlatıldığında teşkilat içinde kapsamlı bir düşünüp taşınmaya neden olacaktır. Şu ya da bu yöne doğru ayrılanlar olacaktır. Belki bazıları şiddet yönüne geri dönecek, gizli işler çevirecek, diğerleri Erdoğan'ın da yaptığı gibi açıkça demokrasi yolunu seçen modern bir parti kurmalıyız diyecektir."

Ordu her ne kadar siyasi kurumların yeniden yapılanması sürecinin dışında kalacağını belirtmiş olsa da Müslüman Kardeşlerin merkezini kapatmak ve İslamcı liderlere yönelik soruşturma başlatmak suretiyle baskıyı sürdürüyor.

Şu an Mısır'da taraflar arasında uzlaşma sağlayabilecek tarafsız bir aracı bulunmuyor. Selefi Nur partisi dahil olmak üzere İslamcı partiler, kurulacak geçiş hükümetine mesafeli duruyor. Ortadoğu uzmanı Perthes "İslamcı siyasetin ağır bir darbe aldığı, bunun Müslüman Kardeşlerin de zayıflamasına neden olduğu" yorumunu getiriyor.

Bunu kabullenemeyen Müslüman Kardeşler ise ayaklanma çağrısı yapıyor, halkı bir iç savaşa karşı uyarıyor ve uzlaşmaz bir tavır sergiliyor. Hatta Müslüman Kardeşlerin bazı destekçileri internette Mursi'nin yeniden görevinin başına getirilmemesi durumunda ülke çapında saldırılar düzenleme tehdidinde bulunuyor.

"Şiddet tırmanabilir"

Mısır'da yaşanan şiddet daha da tırmanabilir mi? Bilim ve Politika Vakfı'ndan Ortadoğu uzmanı Volker Perthes'e göre bu mümkün.

Perthes, "Ben şiddet olacağını düşünüyorum. Ancak bunun ille de Müslüman Kardeşler kaynaklı olması gerekmiyor. Aksine Müslüman Kardeşler camiasında yerleşen, terör veya cihat geçmişi olan ama İslamcı bir cumhurbaşkanının seçilmesinin belki de ileri doğru atılmış bir adım olacağını düşündükleri için bu geçmişe mesafeli duran Cemaat-i İslami gibi güçler tarafından” diyor.

Müslüman Kardeşlerin de radikalleşebileceği ve ülkenin yeniden yapılanmasını engelleyeceği konusunda halk içinde de endişeler var. Mısır'daki laik güçler de İslamcıların siyasetin tamamen dışına itilmesi halinde doğacak risklerin farkında. Zira sol liberal ittifak, İslamcı partilerin kurulacak hükümetin dışında tutulmasına karşı olduğunu açıkça ortaya koydu.
© Deutsche Welle Türkçe